Aktualności
16. posiedzenie Komitetu Międzynarodowego Fundacji Auschwitz-Birkenau
15 października w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w Warszawie odbyło się 16. posiedzenie Komitetu Międzynarodowego Fundacji Auschwitz-Birkenau, w którym udział wzięli przedstawiciele państw wspierających działania Fundacji na rzecz zachowania Miejsca Pamięci Auschwitz. Spotkaniu przewodniczył Marek Zając, przewodniczący Rady Fundacji. W posiedzeniu po raz pierwszy uczestniczyli nowi członkowie Komitetu reprezentujący Czarnogórę oraz Macedonię Północną.
W imieniu premiera Donalda Tuska uczestników powitał Grzegorz Karpiński, zastępca Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. – Fundacja stanowi unikatowy na skalę światową przykład solidarności międzynarodowej w sferze ochrony dziedzictwa historycznego. Spotykamy się zjednoczeni wokół wspólnego celu kultywowania pamięci ofiar zagłady, przeciwdziałania antysemityzmowi i wszelkim formom nietolerancji. Aktywność Komitetu to nie tylko posiedzenia, lecz stałe zobowiązanie, aby pamięć była siłą i inspiracją do szacunku i tolerancji – powiedział.
Otwierając posiedzenie, Marek Zając podkreślił znaczenie zachowania autentycznych pozostałości po Auschwitz dla przyszłych pokoleń: – Żyjemy w bardzo trudnych czasach, a wiele spraw zmienia się na gorsze. Dlatego wnioski płynące z Auschwitz i Holokaustu są dziś potrzebne bardziej niż 10 czy 20 lat temu.
– Najważniejszym kapitałem każdej fundacji są zaufanie i przejrzystość. Dlatego właśnie te spotkania mają dla nas ogromne znaczenie. Pragniemy przedstawić nasze sprawozdania, ale chcemy również odpowiedzieć na wszystkie Państwa pytania – dodał Marek Zając.
Prezes Fundacji Auschwitz-Birkenau i dyrektor Muzeum Auschwitz dr Piotr M. A. Cywiński zwrócił uwagę na rosnące znaczenie pamięci historycznej w obliczu współczesnych kryzysów i niepewności.
– Nie wiemy, co wydarzy się za trzy czy sześć miesięcy. Zmiany zachodzą bardzo gwałtownie i szybko. Właśnie tutaj ujawnia się szczególna rola pamięci. Dla mnie pamięć jest bardzo blisko związana z ludzkim doświadczeniem. Kiedy nie wiemy, dokąd zmierzamy, sięgamy do naszych doświadczeń, aby lepiej zrozumieć sytuację i możliwe drogi działania. Naszym celem jest pomaganie ludziom w odnajdywaniu tego zrozumienia. Dlatego musimy chronić i zachować autentyzm Auschwitz – podkreślił Piotr Cywiński.
Dyrektor generalny Fundacji Auschwitz-Birkenau Wojciech Soczewica przedstawił sprawozdanie z działalności Fundacji oraz najważniejsze projekty realizowane w ostatnim okresie. Poinformował o dalszym rozszerzaniu międzynarodowej koalicji darczyńców. Do grona państw wspierających Fundację dołączyła Chorwacja, Macedonia Północna, Serbia i Słowenia, a swoje dotychczasowe zaangażowanie finansowe zwiększyły Cypr, Hiszpania, Irlandia i Portugalia.
Jednym z poruszanych tematów były dodatkowe działania Fundacji na rzecz ochrony autentycznych dokumentów historycznych. W listopadzie 2025 r. w niemieckiej Nadrenii Północnej-Westfalii planowano aukcję ponad 600 dokumentów pochodzących z obozów koncentracyjnych, gett oraz innych miejsc niemieckich nazistowskich zbrodni. Znaczną część zbioru stanowiły listy i pocztówki więźniów, w dużej części z Auschwitz.
Mimo odwołania aukcji część materiałów pozostawała na rynku prywatnym. Fundacja Auschwitz-Birkenau, dzięki współpracy z władzami Nadrenii Północnej-Westfalii, niemieckimi instytucjami pamięci oraz prywatnymi darczyńcami, zaangażowała się w zabezpieczenie ponad 600 historycznych dokumentów, aby mogły one trafić do właściwych archiwów i muzeów.
– Była to trudna decyzja, ponieważ wcześniej Fundacja nie zajmowała się wykupywaniem dokumentów z rynku prywatnego. Uznaliśmy jednak, że te świadectwa ludzkiego cierpienia i losów konkretnych osób powinny być zachowane i udostępniane w miejscach pamięci, a nie trafiać do prywatnych kolekcji. Nie mamy wątpliwości, że było to właściwe działanie – podkreślił Wojciech Soczewica.
Część dokumentów została już przekazana instytucjom pamięci podczas uroczystości w Düsseldorfie. Kolejne setki mają w najbliższych dniach trafić do polskich instytucji, w tym do Muzeum Auschwitz oraz archiwów przechowujących materiały związane m.in. z gettami w Łodzi i Warszawie, a także obozami KL Stutthof i KL Lublin
Na potrzeby ratowania historycznych dokumentów Fundacja uruchomiła również specjalną zbiórkę, dzięki której pozyskano około 140 tysięcy euro. Środki te mają służyć zabezpieczaniu kolejnych świadectw i ich nieodpłatnemu przekazywaniu instytucjom pamięci. Wojciech Soczewica zwrócił także uwagę na potrzebę podjęcia dyskusji na szczeblu europejskim o zasadach handlu dokumentami związanymi ze zbrodniami nazistowskimi.
Ważnym projektem, w który angażuje się Fundacja jest przygotowywana przez Muzeum stała wystawa sztuki autorstwa więźniów oraz Ocalałych z Auschwitz, która powstanie w historycznym budynku kuchni obozowej na terenie byłego obozu Auschwitz I. Projekt ma umożliwić zaprezentowanie wyjątkowej kolekcji prac, będących osobistymi świadectwami doświadczeń obozowych oraz pamięci o nich. Szacowany koszt realizacji przedsięwzięcia wynosi około 24 milionów dolarów. Do tej pory udało się zabezpieczyć około 13 milionów dolarów. Wśród donatorów jest m.in. Jusidman Family Foundation. Fundacja kontynuuje kampanię fundraisingową na ten cel.
Wojciech Soczewica przedstawił również rozwój działań edukacyjnych wspieranych przez Fundację, w szczególności platformy „Auschwitz. In Front of Your Eyes”, umożliwiającej zwiedzanie Miejsca Pamięci online, na żywo z przewodnikiem.
Ważną częścią posiedzenia było przedstawienie sytuacji finansowej Fundacji. Dyrektor finansowy Elwir Świętochowski poinformował, że w 2025 r. dochód z inwestycji Kapitału Wieczystego przekroczył 20 milionów złotych. Fundacja przekazała w tym okresie 23,4 miliona złotych na realizację Globalnego Planu Konserwacji w Miejscu Pamięci Auschwitz.
Wiceprezes Fundacji Łukasz Rozdeiczer-Kryszkowski przedstawił wyniki niezależnego audytu finansowego przeprowadzonego przez firmę KPMG. Audytor nie zgłosił żadnych zastrzeżeń do sprawozdania za 2025 r., potwierdzając, że rzetelnie przedstawia ono sytuację finansową Fundacji i jest zgodne z obowiązującymi przepisami.
Podziękował on również firmom i instytucjom, które od lat wspierają Fundację swoją wiedzą, usługami i zaangażowaniem, m.in. KPMG, Rymarz Zdort Maruta, PZU, BNP Paribas, Orange oraz Google.
O realizacji Globalnego Planu Konserwacji opowiedzieli Rafał Pióro, zastępca dyrektora Muzeum Auschwitz odpowiedzialny za konserwację, oraz Agnieszka Tanistra-Różanowska, kierująca tym programem.
W 2025 r. zakończono 14 projektów konserwatorskich, a tym roku 2026 r. prowadzonych jest ich 11. Kontynuowane są kompleksowe prace zabezpieczające przy ruinach komór gazowych i krematoriów na terenie byłego obozu Auschwitz II-Birkenau, w tym działania mające na celu ochronę zachowanych fragmentów konstrukcji przed naciskiem gruntu i postępującą degradacją materiałów. Trwa także konserwacja historycznych baraków w sektorze BI byłego obozu Birkenau. Niedawno zakończyły się prace w najstarszej łaźni obozowej, który jest już dostępny dla odwiedzających. Wkrótce zakończą się prace w kolejnych dwóch budynkach – baraku mieszkalnym oraz sanitarnym.
Konserwatorzy Muzeum prowadzą również prace przy historycznych malowidłach ściennych i napisach zachowanych w budynkach dawnego obozu, a także przy przedmiotach ze Zbiorów. Szczególne znaczenie ma dokumentowanie wszystkich działań, w tym wykorzystanie fotografii multispektralnej, Systemu Informacji Geograficznej (GIS) oraz technologii modelowania informacji o budynkach (BIM), które umożliwiają szczegółowe monitorowanie stanu zachowania historycznych obiektów i planowanie przyszłych prac.
Przedstawiciele Muzeum podkreślali, że międzynarodowe wsparcie zapewnia możliwość prowadzenia długofalowego, systematycznego programu konserwatorskiego, którego celem jest nie tylko zabezpieczenie autentycznych pozostałości po niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i zagłady Auschwitz, lecz także ich zachowanie i udostępnianie kolejnym pokoleniom.
W kontekście zbliżającej się w 2027 r. 80. rocznicy utworzenia Muzeum Auschwitz dyrektor Piotr Cywiński przypomniał również o szczególnej odpowiedzialności za zachowanie dziedzictwa pozostawionego przez byłych więźniów, z inicjatywy których powstało Miejsce Pamięci.
– Żyjemy w czasie, kiedy odchodzą ostatni świadkowie historii. Musimy zrobić wszystko, aby ich przesłanie pozostało żywe. To jedno z najważniejszych zadań Miejsca Pamięci, Fundacji i nas wszystkich. Dziękuję za Państwa obecność i międzynarodową solidarność, która łączy nas wokół wspólnych wartości – powiedział dyrektor Muzeum.
