Aktualności

Dzień Pamięci o Zagładzie Sinti i Romów. 82. rocznica likwidacji obozu dla Romów w Auschwitz

82 lata temu, w nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 r. Niemcy zlikwidowali w obozie Auschwitz II-Birkenau tzw. obóz rodzinny dla Cyganów (Zigeunerfamilienlager). Zamordowano wówczas w komorach gazowych około 4,3 tysiąca dzieci, kobiet i mężczyzn, ostatnich romskich więźniów obozu.

2 sierpnia jest obchodzony w Polsce jako Dzień Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti, ustanowionym uchwałą Sejmu RP w 2011 r. Od 2015 r. dzień ten jest również Europejskim Dniem Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti, ustanowionym przez Parlament Europejski.

Tegoroczne obchody rocznicowe odbyły się na terenie odcinka BIIe byłego obozu Auschwitz II-Birkenau, gdzie znajduje się pomnik upamiętniający Romów i Sinti deportowanych i zamordowanych w Auschwitz.

Wzięli w nich udział przedstawiciele społeczności romskiej z wielu krajów, przedstawiciele władz państwowych, wśród których był wicemarszałek Sejmu RP Szymon Hołownia, przewodnicząca Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy Petra Bayr, szefowa MSZ Księstwa Monako Isabelle Berro-Amadei, przedstawiciele rządów Czech i Niemiec, reprezentanci korpusu dyplomatycznego oraz instytucji i organizacji zajmujących się upamiętnianiem zagłady Romów i Sinti.

Jako pierwszy głos zabrał prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce Roman Kwiatkowski, który podkreślił, że pamięć o ofiarach musi wykraczać poza rocznicowe obchody: – Nasza pamięć nie może ograniczać się do jednego miejsca ani do jednego dnia w roku. Naszym obowiązkiem jest pamiętać. Ale naszym obowiązkiem jest również mówić prawdę.

– Jedną z najbardziej tragicznych kart tej historii są pseudomedyczne eksperymenty prowadzone przez doktora Josefa Mengele na romskich dzieciach, szczególnie na bliźniętach. Dlatego szczególnego znaczenia nabiera obecność wśród nas młodych ludzi. Patrząc na nich, trudno nie pomyśleć o tamtych dzieciach, którym odebrano przyszłość – powiedział Kwiatkowski.

– Ale patrząc na nich, widzimy również coś jeszcze. Ponad osiemdziesiąt lat temu naziści chcieli skazać Romów na całkowitą zagładę. Chcieli, aby kolejne pokolenia nigdy się nie narodziły. Dziś te kolejne pokolenia stoją pośród nas. Są obecne, żyją, uczą się, marzą.  Są najpiękniejszym dowodem na to, że mimo niewyobrażalnej tragedii nasz naród przetrwał. To zwycięstwo życia nad nienawiścią. Pamięci nad zapomnieniem – dodał.

Przewodniczący Centralnej Rady Niemieckich Sinti i Romów Romani Rose przypomniał, że pamięć o zagładzie Romów i Sinti pozostaje częścią wspólnej odpowiedzialności Europy: – Po zakończeniu II wojny światowej społeczność międzynarodowa przyjęła Kartę Narodów Zjednoczonych i prawo międzynarodowe. Była to odpowiedź ludzkości na Auschwitz.

Rose zwrócił również uwagę, że przeciwdziałanie antycyganizmowi wymaga nie tylko działań prawnych, lecz także edukacji: – Antycyganizmowi należy przeciwdziałać nie tylko za pomocą prawa karnego, ale także poprzez prewencję, edukację i upowszechnianie wiedzy.

– Obserwujemy narastanie odradzającego się i coraz bardziej agresywnego antycyganizmu w Niemczech, ale również w innych krajach Europy. Rozwój tego zjawiska nie dokonuje się w próżni. W całej Europie widzimy sukcesy wyborcze partii skrajnie prawicowych i nacjonalistycznych, które ponownie czynią nienawiść i podżeganie do niej społecznie akceptowalnymi – dodał Rose.

Z apelem do młodych ludzi zwrócił się Ocalały Dieter Flack: – Korzystajcie z każdej okazji, aby poszerzać swoją edukację, uczyć się języków i poznawać inne kraje i kultury. To pomaga obalać uprzedzenia i tworzyć klimat tolerancji i akceptacji.

– Tutaj, w miejscu największej zbrodni przeciwko ludzkości, wzywam wszystkich sprawujących władzę polityczną do włączenia historii Sinti i Romów do programów nauczania wszystkich szkół w Europie – podkreślił Flack, którego zdaniem stereotypy antyromskie muszą zostać zastąpione wiedzą o historii i dorobku kulturowym Romów i Sinti.

Wicemarszałek Sejmu RP Szymon Hołownia mówił w swoim wystąpieniu, że pamięć o ofiarach pozostaje zobowiązaniem współczesnych pokoleń: – Oni chcieli z tego miejsca zrobić czarną dziurę. Żeby te ludzkie istnienia zniknęły. Żeby pochłonęła je śmierć. Nie ma innego postępowania z oceanem śmierci niż wypełnić go życiem.

Zaznaczył on również, że pamięć wymaga nie tylko wspominania ofiar, ale także moralnej odpowiedzialności współczesnych: – To miejsce jest ogromnym zobowiązaniem dla każdego z nas. (...) Zawsze z tymi, którzy są krzywdzeni. Przeciwko tym, którzy krzywdzą. (...) I nigdy nie dopuścić, żeby Auschwitz spadło nam po raz kolejny z nieba.

List do uczestników obchodów wystosował Prezydent RP Karol Nawrocki. Odczytał go dr hab. Grzegorz Berendt, specjalny przedstawiciel Prezydenta RP ds. dyplomacji historycznej.

W bloku 13 na terenie byłego obozu Auschwitz I dostępna jest wystawa upamiętniająca zagładę Romów i Sinti, która ukazuje szczegóły zbrodni popełnionej na Romach w Europie okupowanej przez Niemców. W tym roku przypada również 25. rocznica otwarcia tej ekspozycji.

15 lat temu Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił dzień 2 sierpnia Dniem Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti.

W nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 r. Niemcy zamordowali w komorach gazowych około 4,3 tys. kobiet, mężczyzn i dzieci – ostatnich więźniów romskiego obozu rodzinnego. Wydarzenie to stało się symbolem Zagłady Romów i Sinti podczas II wojny światowej.

Obóz rodzinny dla Romów utworzono w sektorze BIIe Auschwitz II-Birkenau w lutym 1943 r. Na mocy rozkazu Heinricha Himmlera deportowano tam Romów i Sinti z terenów okupowanej Europy. Łącznie do Auschwitz trafiło około 23 tys. Romów. Około 21 tys. zarejestrowanych więźniów zginęło wskutek głodu, chorób, wycieńczenia, pseudomedycznych eksperymentów lub zostało zamordowanych w komorach gazowych. Około 2 tys. osób zabito bez rejestracji w ewidencji obozowej.

Nakładem Muzeum ukazała się naukowa monografia poświęcona losom Romów i Sinti w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i zagłady Auschwitz. Jej autorami są Piotr Setkiewicz, Sławomir Kapralski i Jerzy Dębski.

Historię romskich ofiar obozu przybliżają także lekcja internetowa „Romowie w Auschwitz”, jeden z odcinków podcastu “O Auschwitz”, a także 7. tom serii edukacyjnej Głosy Pamięci. Na stronach Google Cultural Institute dostępna jest również przygotowana przez Muzeum wystawa „Romowie w Auschwitz”.