Aktualności
82. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego
W 82. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego dyrektor Muzeum Auschwitz dr Piotr M. A. Cywiński złożył hołd mieszkańcom Warszawy deportowanym przez Niemców do obozu Auschwitz po rozpoczęciu powstania. Punktualnie o godzinie 17.00 – w godzinę „W”, upamiętniającą moment rozpoczęcia walk w stolicy – złożył wieniec przy Ścianie Straceń na dziedzińcu Bloku 11 byłego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz I.
– Powstanie było – wedle słów samych jego uczestników – nieuniknione. Pamięcią jednak musimy ogarnąć ogromny koszt ludzki tego niedorównanego w czasach wojny zrywu – powiedział dyrektor Cywiński.
1 sierpnia 1944 r. w Warszawie rozpoczęło się Powstanie Warszawskie – największy zryw zbrojny przeciwko niemieckiej okupacji w czasie II wojny światowej. Po jego upadku Niemcy przeprowadzili masowe deportacje mieszkańców stolicy. Ponad 550 tysięcy warszawiaków zostało wysiedlonych, a wielu z nich skierowano do obozów koncentracyjnych, obozów pracy i innych miejsc przymusowego pobytu w III Rzeszy.
Do Auschwitz-Birkenau deportowano w tym czasie blisko 13 tysięcy mieszkańców Warszawy. Były wśród nich osoby z różnych środowisk społecznych i zawodowych – urzędnicy, naukowcy, lekarze, artyści, handlowcy i robotnicy. Do obozu trafili ludzie w różnym wieku i stanie zdrowia: osoby ranne, chore, osoby z niepełnosprawnościami, kobiety w ciąży, a także dzieci – od niemowląt po nastolatków. W nielicznych przypadkach wśród deportowanych znajdowali się również ludzie innych narodowości, w tym ukrywający się przed Niemcami Żydzi.
Największe transporty z Warszawy przybyły do Auschwitz 12 i 13 sierpnia 1944 r. Przywieziono wówczas blisko 6 tysięcy osób, w tym około 4 tysiące kobiet i 2 tysiące mężczyzn. Ponad tysiąc deportowanych stanowiły dzieci i młodzież. Kolejne transporty dotarły do obozu 4, 13 i 17 września 1944 r., przywożąc łącznie prawie 8 tysięcy warszawiaków.
Po kilku tygodniach lub miesiącach pobytu w Auschwitz większość deportowanych została przeniesiona do innych obozów koncentracyjnych na terenie III Rzeszy i skierowana do pracy przymusowej, przede wszystkim w przemyśle zbrojeniowym. Wielu z nich zginęło w tych obozach.
Historia Powstania Warszawskiego splata się także z losami więźniów Auschwitz, którzy uczestniczyli w walkach o stolicę. Wśród nich byli m.in. rtm. Witold Pilecki i Edward Ciesielski – byli więźniowie obozu, którzy po ucieczce z Auschwitz zaangażowali się w działalność konspiracyjną i wzięli udział w Powstaniu Warszawskim. W walkach poległ również Jan Redzej, były więzień Auschwitz.
Jednym ze świadectw losu dzieci deportowanych z Warszawy do Auschwitz jest historia Bogdana Bartnikowskiego. W wieku 12 lat, po opuszczeniu Warszawy, został wraz z matką deportowany do Auschwitz. Po wojnie opisał swoje doświadczenia obozowe w książce "Dzieciństwo w pasiakach", która stała się jednym z ważnych świadectw dziecięcego doświadczenia niemieckiego nazistowskiego obozu.
Losom blisko 13 tysięcy mieszkańców Warszawy deportowanych do Auschwitz po upadku Powstania Warszawskiego poświęcony jest podcast z cyklu „O Auschwitz”. Dr Wanda Witek-Malicka z Centrum Badań Muzeum Auschwitz opowiada w nim o historii transportów z powstańczej Warszawy oraz doświadczeniach więźniów.
Podcast „O Auschwitz”:
Deportacje Polaków z powstańczej Warszawy do Auschwitz
Lekcja internetowa poświęcona deportacjom mieszkańców Warszawy do Auschwitz:
Deportacje mieszkańców Warszawy do Auschwitz po wybuchu Powstania Warszawskiego
