Aktualności
Utracone domy. Konferencja poświęcona wysiedleniom mieszkańców ziemi oświęcimskiej – 22 kwietnia 2026 r.
Międzynarodowe Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście w Muzeum Auschwitz oraz Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej zapraszają do udziału w konferencji pt. „Utracone domy” poświęconej wysiedleniom mieszkańców ziemi oświęcimskiej w czasie niemieckiej okupacji.
Konferencja odbędzie się 22 kwietnia w Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej.
Program:
10.00 | inauguracja konferencji
„Specyfika niemieckiej polityki narodowościowej w tzw. Strefie Wschodniej (Oststreife) Prowincji Górnośląskiej (1939-1945)” – wykład, prof. Ryszard Kaczmarek, Uniwersytet Śląski
„Wysiedlenia mieszkańców Oświęcimia i sąsiednich miejscowości w związku z utworzeniem KL Auschwitz i tzw. Strefy Interesów obozu” – wykład, dr Jacek Lachendro, Centrum Badań Muzeum Auschwitz
„Obcy w Twoim domu. Niemcy na ziemi oświęcimskiej na przykładzie Amtsbezirk Osiek (1940-1945)” – wykład, Andrzej Kacorzyk, dyrektor MCEAH
Relacje świadków historii – zbiory Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej
Zgłoszenia do uczestnictwa w konferencji przyjmowane są poprzez formularz online. Termin nadsyłania zgłoszeń upływa 21 kwietnia. Liczba miejsc ograniczona.
W związku z założeniem KL Auschwitz niemieckie władze administracyjne i obozowe przeprowadziły wysiedlenia okolicznej ludności polskiej i żydowskiej. W czerwcu 1940 r. do opuszczenia swych domów zostali zmuszeni Polacy mieszkający w bezpośrednim sąsiedztwie obozu, a w lipcu 1940 r. i w kwietniu 1941 r. mieszkańcy pobliskiego Zasola (dzielnica Oświęcimia). Wysiedlony obszar został włączony do strefy interesów obozu, część domów zaadaptowano na mieszkania dla esesmanów oraz ich rodzin, a resztę opuszczonych budynków w większości wyburzono.
W listopadzie 1940 r. Reichsführer SS Heinrich Himmler podjął decyzję o utworzeniu w pobliżu obozu gospodarstwa rolnego SS, w ramach którego więźniowie mieli uprawiać ziemię oraz prowadzić hodowlę zwierząt i ryb. W rezultacie w marcu i kwietniu 1941 r. zostały przeprowadzone wysiedlenia ludności polskiej i żydowskiej z wiosek położonych w pobliżu Oświęcimia: Broszkowic, Babic, Brzezinki, Pław, Harmęż, Rajska, Boru i Bud. W sumie wysiedlono 8-9 tys. osób. na zajętym obszarze władze Auschwitz przejęły cały inwentarz żywy i ruchomy oraz wszystkie nieruchomości. Wyburzono ponad tysiąc domów i wiele zabudowań gospodarczych, a pozyskany materiał wykorzystano do budowy obozu Birkenau i kilku podobozów.
W latach 1941-1942 władze niemieckie usuwały też ludność polską z innych wsi położonych na wschód i południe od Oświęcimia. Wiązało się to z polityką „umacniania niemczyzny” na terenach polskich zaanektowanych przez III Rzeszę – miejsce wysiedlonych zajmowali osadnicy niemieccy z północnej Bukowiny.
O przebiegu wysiedleń tak opowiadali świadkowie historii:
Marian Górnicki - Wiedzieliśmy, że będziemy wysiedleni. To było 6 marca. Zapukał ktoś do drzwi. Ojciec wstał. Trzech Niemców z karabinami. Pytają, czy tu mieszkają państwo Górniccy. Ojciec odpowiedział – tak. Mama jak to usłyszała, to podeszła do nich i zaczęła po niemiecku rozmawiać. Jeden z żołnierzy mówi, to my się chyba pomyliliśmy, bo pani jest Niemką. Nie, jestem Polką. To po nas przyszliście. Nie pozwolili nam nawet dojeść pierwszego dania. Musieliśmy szybko wstać. Ojca zrewidowali. Miał trochę pieniędzy przy sobie, to mu zabrali. Wyprowadzili nas na plac Kościuszki. Tam już stały samochody ciężarowe. Na jeden z nich nas wpakowali i powieźli w kierunku dworca.
Stanisława Smreczyńska z Brzeszcz - Kazali nam wszystko zostawić i wynieść się. Trzeba było szukać jakiegoś lokum. Mama nie mogła nic znaleźć. W Brzeszczach było już dużo ludzi powysiedlanych z terenów obozowych. Przez krewnych znaleźliśmy mały domek. Zamieszkaliśmy na górze w małym pokoiku.
Lekcje internetowe:
