Rozmiar czcionki:

MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM AUSCHWITZ-BIRKENAU BYŁY NIEMIECKI NAZISTOWSKI
OBÓZ KONCENTRACYJNY I ZAGŁADY

Auschwitz I - Maurerschule (szkółka murarska)

Okładka książki...
Dwie strony z...
Próbki tylku na...
Strych bloku 7,...

Książka szkółki murarskiej

Opis dokumentu

W Książce szkółki murarskiej ewidencjonowano więźniów młodocianych, którzy w obozie uczyli się zawodu murarza w szkółce murarskiej oraz ich nauczycieli.

Uczniami szkółki murarskiej byli młodzi więźniowie, których przywożono od początku istnienia KL Auschwitz. Przed aresztowaniem byli uczniami szkół gimnazjalnych, licealnych lub mieli ukończone tylko kilka klas szkoły podstawowej. Zatem nie posiadali żadnego fachu. Aby byli użyteczni dla władz obozowych, trzeba było przydzielić im pracę. Obóz się rozbudowywał i najbardziej potrzebnymi w tym okresie osobami byli murarze. Dlatego jeden z funkcjonariuszy SS Franz Xawery Maier zaproponował założenie szkółek murarskich, w których tych młodocianych uczono zawodu murarza.

Zachowana Książka szkółki murarskiej dotyczy więźniów, którzy od 29.09.1942 roku mieszkali w bloku 7a na terenie obozu macierzystego Auschwitz I, zaś na strychu pobierali nauki w szkółce. Oprócz zajęć praktycznych w programie szkolenia znalazła się: nauka o konstrukcjach budowlanych, nauka o materiałach budowlanych, rachunki i geometria oraz nauka języka niemieckiego. Po zakończeniu kursu młodocianych przydzielano do komand roboczych i kierowano do pracy w charakterze murarza lub pomocnika murarza. Wielu adeptów szkółki murarskiej pracowało przy budowie baraków w Birkenau oraz bloków mieszkalnych na tzw. przedłużeniu obozu macierzystego, przy budowie nowej pralni, schronów przeciwlotniczych dla esesmanów, kartoflarni, ciepłowni, zbiorników przeciwpożarowych, a nawet przy budowie komór gazowych i krematoriów.

Nauczycielami w szkółce murarskiej byli wykwalifikowani więźniowie, np.: mistrz budowlany – August Kolodzik (nr 11067) – kapo, który kierował szkoleniem; technicy budowlani – Władysław Heybowicz (nr 24801), Igo Trochanowski (nr 24725), Alojzy Mosyński (nr 22699) – prowadzili zajęcia na temat konstrukcji budowlanych; Zygmunt Waszniewski (nr 7110) – prowadził zajęcia z materiałoznawstwa; Jan Mosdorf (nr 8230) – uczył matematyki; Herbert Puscher (nr 25476) i Franciszek Świgost (nr 8628) – uczyli języka niemieckiego; Henryk Bednarski (nr 67) – prowadził zajęcia praktyczne; Albert Pawłowski (nr 23475) – był pisarzem komanda.

Książka Maurerschule była prowadzona w zeszycie formatu A4, oprawionym w okładkę, z napisem Calypso, pod nim rysunek w kształcie koła i słabo widoczną pieczątką „Maurerschule K.L. Auschwitz”. Na poszczególnych stronach Książki pisarz odręcznie sporządził rubryki, które zawierają następujące informacje: data („Datum”), numer bieżący („Lfd. Nr.” – Laufende Nummer), pod którym odnotowywano przybycie więźnia do szkółki („Zugang”) lub jego odejście („Abgang”). W kolejnych dwóch rubrykach wpisywano numer obozowy więźnia („Häftl. Nr.” – Häftling Nummer) oraz nazwisko i imię („Name u. Vorname” – Name und Vorname). W nielicznych przypadkach, obok nazwiska pisarz wpisywał datę urodzenia. Ostatnia rubryka – uwagi („Bemerkungen”) – zawiera różnego rodzaju informacje o losie więźnia, np. przydzielony do Maurerschule przez kierownika służby pracy (zugeteilt durch Arbeitsdienstführer), przeniesiony po odbyciu szkolenia (als Ausgelernter verlegt), skierowany do komanda roboczego Neubau (AK Neubau), przeniesiony do szpitala obozowego (HKB), zginął (+).

Pierwsze dwie strony Książki szkółki murarskiej nie zachowały się. W całości zachowały się kolejne karty od strony 3. do 40. oraz od 45. do 78. Nie wiadomo w jakich okolicznościach brakujące strony zostały usunięte z Książki. Wpisy na stronie trzeciej rozpoczynają się od daty 3.10.1942 roku, zatem można przypuszczać, że na brakujących stronach widniały wpisy z okresu od 29.09.1942 roku (tj. dzień przeniesienia szkółki murarskiej z KL Birkenau do obozu macierzystego) do 3.10.1942 roku. Na usuniętych stronach (od 41. do 44.) brakuje wpisów za okres od 5 do 25.03.1943 roku. Z charakteru pisma można wywnioskować, że Książkę prowadziło co najmniej 5-6 pisarzy.

Czas powstania

Zachowana Książka Maurerschule była prowadzona przez okres 8 miesięcy, tj. od 29.09.1942 do 1.06.1943 roku. Stan ilościowy szkółki w tym okresie wahał się od 126 do 452 więźniów. W zdecydowanej większości byli to Żydzi i Romowie, w wieku od 16-18 lat, ale byli także młodsi. Książka zawiera 1510 wpisów odnośnie 974 więźniów. Nazwiska niektórych więźniów wpisano po kilka razy, co jest związane np. z ich przeniesieniem do szpitala obozowego, powrotem do szkółki i odejściem po ukończeniu szkolenia.

Historia zachowania dokumentu

Oryginalna Książka szkółki murarskiej została przypadkowo odnaleziona przez więźnia Louisa Posnera (nr 117657) w styczniu 1945 roku w jednym z baraków na terenie podobozu Monowitz. Niestety do tej pory nie udało się ustalić w jaki sposób dokument dotyczący Auschwitz I trafił do podobozu w Monowicach. Może zabrał go pisarz, który został przeniesiony do podobozu Monowitz i został wcielony do komanda Buna budującego zakłady IG Farben? W 1976 roku zeszyt ten został przekazany do Muzeum Tolerancji Centrum im. Szymona Wiesenthala w Los Angeles.

W 1999 roku Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu otrzymało kserokopie tego dokumentu, a pod koniec 2002 roku kolorowe skany.

Baza danych: „Maurerschule”

Prace nad całkowitą digitalizacją i opracowaniem Książki szkółki murarskiej rozpoczęto w 2000 roku. Praca polegała na odczytaniu i wprowadzeniu do bazy wszystkich informacji zawartych w tym dokumencie. W sumie baza posiada 1510 rekordów. Poszczególne rekordy zostały połączone z materiałem ikonograficznym, co w wielu przypadkach pomogło w odcyfrowaniu słabo czytelnych wpisów. Następnym etapem była korekta poszczególnych wpisów i kwerenda w innych bazach danych oraz zespołach archiwalnych. Tak wnikliwa kwerenda w znacznym stopniu pozwoliła na uzupełnienie brakujących danych i w efekcie końcowym na odtworzenie pojedynczych losów więźniów oraz struktury narodowościowej, wiekowej młodocianych więźniów umieszczonych w Maurerschule. Każdorazowa korekta danych lub dodanie informacji w polu ujednoliconym zostało obszernie opisane w komentarzach.

Opracowana baza „Maurerschule” została włączona do Centralnego Rejestru Więźniów prowadzonego przez Repozytorium Cyfrowe Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.

Wybrane wspomnienia

Opracowała Małgorzata J. Hałat