MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM

AUSCHWITZ-BIRKENAU

BYŁY NIEMIECKI NAZISTOWSKI
OBÓZ KONCENTRACYJNY I ZAGŁADY

Aktualności

Gusen. Granit i śmierć, pamięć i zapomnienie - wystawa czasowa

ps
02-10-2017

Wystawę czasową „Gusen. Granit i śmierć, pamięć i zapomnienie” poświęconą historii niemieckiego obozu koncentracyjnego Gusen można oglądać w sali wystaw czasowych w bloku 12 byłego obozu Auschwitz I. Ekspozycję przygotowało Muzeum Historii Polski we współpracy z Fundacją Polsko-Niemieckie Pojednanie.

 

Fot. Marek Lach
Fot. Marek Lach
Fot. Marek Lach
Fot. Marek Lach
Fot. Marek Lach
Fot. Marek Lach
Fot. Marek Lach
Fot. Marek Lach

Ekspozycja została sfinansowana ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jest ona częścią szerszego projektu, który ma na celu przywrócenie pamięci o obozie koncentracyjnym KL Gusen jako miejscu martyrologii polskiej inteligencji.

Na 20 polsko-angielskich planszach przedstawione zostały najważniejsze fakty o Gusen, największym obozie systemu KL Mauthausen-Gusen. Cały kompleks Mauthausen-Gusen (utworzony w 1938 r. po aneksji Austrii do Trzeciej Rzeszy) zaklasyfikowany był jako obóz trzeciej kategorii (Stufe III), o najcięższych warunkach, z najmniejszymi szansami na przeżycie. Do końca 1942 r. jego główną funkcją była fizyczna eliminacja tych, których III Rzesza uznała za wrogów bądź niegodnych dalszego życia.

Do chwili wyzwolenia przez armię amerykańską 5 maja 1945 r. do Gusen deportowano łącznie 71 tys. osób 27 narodowości (do całego kompleksu KL Mauthausen-Gusen 190 tys. osób 40 narodowości). Życie w Gusen straciło ponad 35 tys. więźniów (w całym kompleksie ponad 80 tys.), 60 proc. zamordowanych stanowili Polacy. Sami SS-mani nazywali Gusen „obozem zagłady dla polskiej inteligencji”.

W Muzeum Auschwitz wystawę można oglądać do 17 grudnia. 

Scenariusz i koncepcja wystawy: Marek Zając, Dariusz Pawłoś
Projekt plastyczny: Jarosław Kłaput / Kłaput Project
Skład: Mariusz Woch / Kłaput Project
Tłumaczenie: Jette Helberg, Brandon Lewis, Witold Milczarek, Monika Partyka
Redakcja: Jette Helberg, Ingeborga Jaworska-Róg, Brandon Lewis, Monika Partyka, Dariusz Pawłoś, Anna Piekarska

Historia zapomnienia i pamięci o Gusen

Po wojnie większość sprawców uniknęła odpowiedzialności, a pozostałości obozu Gusen zaczęły ulegać dewastacji. Pod koniec lat pięćdziesiątych XX w. na terenie dawnego obozu utworzono istniejące do dziś osiedle mieszkaniowe. Obecnie nieliczne zachowane budynki i relikty poobozowe znajdują się w rękach prywatnych. 

Byli więźniowie musieli walczyć o zachowanie pamięci o obozie, jego ofiarach, o niewyobrażalnym cierpieniu oraz zbrodniach niemieckich i austriackich nazistów.

Gdyby nie zaangażowanie byłych więźniów, nie udałoby się uratować pieca krematoryjnego, wokół którego –  dzięki funduszom zebranym przez byłych więźniów i ich rodziny – w latach sześćdziesiątych XX w. powstało pierwsze upamiętnienie. Dopiero w 1997 r. odpowiedzialność za utrzymanie Miejsca Pamięci KL Gusen przejęło Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Republiki Austrii. Dzięki staraniom społeczności międzynarodowej, szczególnie byłych więźniów z Polski, w 2004 r. udało się otworzyć w Gusen skromne centrum dla zwiedzających.

Od 30 lat działa Komitet Pamięci Gusen, austriacka organizacja pozarządowa walcząca o zachowanie reliktów po dawnym obozie. Na czele Komitetu stoi Martha Gammer, emerytowana nauczycielka, która w latach 70. przyjechała do pracy w jednej z pobliskich szkół.

W ostatnich latach, dzięki zaangażowaniu byłych więźniów, lokalnej społeczności oraz państw, z których pochodziły ofiary, po dekadach zacierania śladów obozu, pojawiła się realna szansa na ocalenie pamięci o Gusen. Ważną decyzją władz Austrii było wpisanie w 2016 r. nielicznych pozostałości po obozie do rejestru zabytków. W 2017 r. powstał w Austrii Urząd Federalny „Memoriał Mauthausen”, który ma przyczyniać się do upowszechniania wiedzy o narodowosocjalistycznych zbrodniach w całym kompleksie Mauthausen-Gusen.

Wielkie nadzieje na przyszłość wiązane są z planami powołania w Gusen międzynarodowego centrum edukacji i spotkań młodzieży – dzięki zaangażowaniu polskiego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ambasady RP w Wiedniu, austriackich gmin Langenstein, Mauthausen i St. Georgen, orazspołeczności lokalnych skupionych wokół inicjatywy o nazwie Bewusstseinsregion (Region Świadomości).