MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM

AUSCHWITZ-BIRKENAU

BYŁY NIEMIECKI NAZISTOWSKI
OBÓZ KONCENTRACYJNY I ZAGŁADY

Aktualności

75. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego

bb
01-08-2019

W 75. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego, hołd jego bohaterom i ofiarom – w tym prawie 13 tysiącom mieszkańcom stolicy deportowanym przez Niemców do obozu Auschwitz, oddał dyrektor Muzeum dr Piotr M. A. Cywiński. Pierwszego sierpnia, punktualnie o godzinie 17.00 – rozpoczynającej powstańcze walki godzinie „W” – złożył on wieniec pod Ścianą Śmierci na dziedzińcu Bloku 11 w byłym obozie Auschwitz I.

 

Foto: Marek Lach
Foto: Marek Lach
Foto: Marek Lach
Foto: Marek Lach
Foto: Marek Lach
Foto: Marek Lach
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...
Foto: Łukasz Lipiński
Foto: Łukasz...

Historia Powstania Warszawskiego splata się nierozerwalnie z historią niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz. - Pamiętając o Powstaniu Warszawskim, musimy nie tylko wspominać bohaterski zryw walczącej Warszawy, ale także dramat dziesiątek tysięcy rodzin, które - najczęściej przez Dulag 121 w Pruszkowie - tracąc niejednokrotnie zupełnie wszystko - trafiały do obozów koncentracyjnych i do niewolniczych robót przymusowych. 13 tysięcy osób, wśród nich dzieci nawet w wieku niemowlęcym trafiło w kilku transportach do KL Auschwitz - powiedział dyrektor Piotr Cywiński.

W trakcie Powstania Warszawskiego i po jego stłumieniu Niemcy deportowali z Warszawy ok. 550 tys. jej mieszkańców i około 100 tys. ludzi z najbliższych okolic miasta. Skierowano ich do specjalnie w tym celu uruchomionego obozu przejściowego w Pruszkowie pod Warszawą, Durchgangslager 121. 55 tysięcy osób wywieziono do obozów koncentracyjnych.

Losy osób deportowanych do Auschwitz po wybuchu Powstania w Warszawie opisują m.in. specjalna wystawa przygotowana przez Muzeum w Google Cultural Institute oraz 10. tom serii edukacyjnej Głosy Pamięci.

 

Transporty Polaków z Warszawy do KL Auschwitz po wybuchu Powstania

Po wybuchu zbrojnego Powstania w Warszawie poprzez obóz przejściowy w Pruszkowie do KL Auschwitz w sierpniu i wrześniu 1944 r. deportowano blisko 13 tys. aresztowanych mieszkańców Warszawy: mężczyzn, kobiet i dzieci. Osadzono ich na terenie obozu Auschwitz II-Birkenau.

Wśród przywiezionych były osoby z różnych środowisk społecznych, różnych zawodów (urzędnicy państwowi, naukowcy, artyści, lekarze, handlowcy, robotnicy), różnej kondycji fizycznej (ranni, chorzy, inwalidzi, kobiety ciężarne), w różnym wieku — dzieci począwszy od kilkutygodniowych niemowląt do starców powyżej osiemdziesięciu sześciu lat. W nielicznych przypadkach byli to także ludzie innych narodowości, wśród nich ukrywający się na tzw. aryjskich papierach Żydzi.

Najliczniejsze były transporty przybyłe do Auschwitz 12 i 13 sierpnia, w których łącznie przywieziono blisko 6 tys. osób (w tym około 4 tys. kobiet i 2 tys. mężczyzn, a wśród nich ponad 1 tys. dzieci i młodzieży obojga płci).

4 września przywieziono z Pruszkowa do Auschwitz kolejny transport kobiet, mężczyzn i dzieci liczący 3087 osób. W następnych dwóch transportach z 13 i 17 września, poza trzema kobietami, przywieziono prawie 4 tys. mężczyzn i chłopców. Większość osób z tych transportów przeniesiono po kilku, kilkunastu tygodniach, w ramach rozpoczętej wstępnej ewakuacji KL Auschwitz, do obozów w głębi Trzeciej Rzeszy i zatrudniono w przemyśle zbrojeniowym. Wielu zginęło w tych obozach.

W styczniu 1945 r. wywieziono do obozów w Berlinie, w pięciu transportach, co najmniej 602 kobiety z dziećmi (w tym dzieci urodzone w obozie). Część więźniów z wymienionych transportów warszawskich ewakuowano w styczniu 1945 r. z obozu. Niektórzy z nich zginęli w trakcie „marszów śmierci”, inni doczekali wyzwolenia w obozach w głębi Rzeszy. Co najmniej 400 osób z transportów pruszkowskich, w tym co najmniej 125 dzieci i młodocianych, doczekało się wyzwolenia.

Muzeum przygotwało specjalną lekcję internetową poświęconą transportom z powstańczej Warszawy do Auschwitz.

Księgi pamięci

Pamięci deportowanych do KL Auschwitz Polaków z tzw. dystryktu warszawskiego poświęcona jest opublikowana przez Muzeum w 2000 r. Księga Pamięci. Transporty Polaków z Warszawy do KL Auschwitz 1940-1944. Zawiera ona również znane historykom nazwiska mieszkańców Warszawy, wysłanych do obozu w związku z wybuchem Powstania.

Głosy Pamięci 10. Z powstańczej Warszawy do KL Auschwitz

Wydawnictwem tym pragniemy przypomnieć o losie tych mieszkańców stolicy Polski, którzy w sierpniu i wrześniu 1944 roku zostali deportowani do KL Auschwitz II-Birkenau. Było ich blisko 13 tysięcy: mężczyzn, kobiet i dzieci. Ich droga do Birkenau wiodła z Warszawy przez obóz przejściowy w Pruszkowie. W Birkenau wysiadali na okrytej ponurą sławą rampie kolejowej, a po rejestracji umieszczani byli w barakach więźniarskich. Przywiezieni pochodzili z różnych środowisk społecznych, reprezentowali różne zawody: lekarze, urzędnicy, robotnicy, artyści, naukowcy. Wśród deportowanych znaleźli się także nieliczni Żydzi, ukrywający się na tzw. aryjskich papierach. To wydanie „Głosów Pamięci” jest okazją do przybliżenia losów tej grupy ofiar obozu, a także do przedstawienia szerszej perspektywy historycznej związanej z samym Powstaniem, funkcjonowaniem obozu przejściowego w Pruszkowie oraz losem więźniów z Warszawy po ich ewakuacji z Auschwitz-Birkenau. Ufamy, że publikacja stanie się ważnym uzupełnieniem wiedzy o Powstaniu Warszawskim i losie ludności cywilnej stolicy. Ponadto jest rodzajem hołdu składanego wszystkim mieszkańcom Warszawy deportowanym do Auschwitz-Birkenau. Jest również dobrym narzędziem edukacyjnym wykorzystywanym w szkole i w edukacji pozaszkolnej.

Dzieciństwo w pasiakach

W kwietniu 2007 r. nakładem wydawnictwa Muzeum pojawiło się też nowe i poszerzone wydanie wielokrotnie wznawianego zbioru opowiadań o dzieciach w Auschwitz pt. Dzieciństwo w pasiakach. Jest to jeden z najbardziej poruszających dokumentów tragicznych losów więźniów Auschwitz i wstrząsający obraz obozu widzianego przez dziecko z Warszawy przywiezione do Auschwitz. Jego autor, Bogdan Bartnikowski, w wieku 12 lat jako łącznik uczestniczył w walkach powstańczych na warszawskiej Ochocie. 12 sierpnia 1944 r. wraz z matką został wywieziony do Auschwitz.