MIEJSCE PAMIĘCI I MUZEUM

AUSCHWITZ-BIRKENAU

BYŁY NIEMIECKI NAZISTOWSKI
OBÓZ KONCENTRACYJNY I ZAGŁADY

Aktualności

33. posiedzenie Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej

ps
13-11-2017

Wydarzenia związane z obchodami 70. rocznicy utworzenia Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, podsumowanie działalności sześciu lat tej kadencji MRO, jak również analiza wyzwań stojących przed Miejscami Pamięci znajdującymi się w Polsce, to niektóre z tematów 33. posiedzenia Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej, które odbyło się w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w Warszawie 13 listopada pod przewodnictwem prof. Barbary Engelking. W posiedzeniu wziął udział wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego Jarosław Sellin.

 

33. posiedzenie Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej. Fot. Bartosz Bartyzel
33. posiedzenie...
33. posiedzenie Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej. Fot. Bartosz Bartyzel
33. posiedzenie...
33. posiedzenie Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej. Fot. Bartosz Bartyzel
33. posiedzenie...
33. posiedzenie Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej. Fot. Bartosz Bartyzel
33. posiedzenie...
33. posiedzenie Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej. Fot. Bartosz Bartyzel
33. posiedzenie...

Na początku obrad dyrektor Muzeum Auschwitz dr Piotr M. A. Cywiński podsumował najważniejsze działania w Miejscu Pamięci, które miały miejsce od ostatniego posiedzenia Rady.

Mówił on o utrzymującej się dużej frekwencji, wszystko wskazuje bowiem na to, że liczba odwiedzających w 2017 r. będzie zbliżona lub wyższa od zeszłorocznego rekordu, o najważniejszych pracach konserwatorskich, w tym tych prowadzonych w dwóch murowanych barakach na terenie byłego obozu Birkenau, a także o rozpoczętej budowie Międzynarodowego Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście w budynku tzw. Starego Teatru. Zakończenie tego ostatniego projektu finansowanego ze środków Unii Europejskiej oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, planowane jest na połowę 2019 r.

Dyrektor Cywiński wspomniał również m.in. o wydarzeniach związanych z obchodami 70. rocznicy utworzenia Muzeum na terenie byłego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz. Wśród nich była międzynarodowa konferencja metodologiczna „Świadomość ­– Odpowiedzialność – Przyszłość”, wystawa „Twarzą w twarz. Sztuka w Auschwitz” stworzona razem z Muzeum Narodowym w Krakowie, czy film dokumentalny poświęcony 70-leciu Miejsca Pamięci zrealizowany wspólnie z krakowskim oddziałem Telewizji Polskiej.

Dyrektor przedstawił też nowy internetowy miesięcznik „Memoria”, wydawany przez Muzeum w języku polskim i angielskim. – Jest on poświęcony nie tylko kwestiom związanym z historią Auschwitz. Chcemy bowiem, aby tematyka magazynu dotykała najciekawszych i najważniejszych zagadnień z całego świata związanych z pamięcią zarówno o innych obozach, jak i bardziej ogólnie o Holokauście i innych przestrzeniach tragedii II wojny światowej. Mam nadzieję, że będzie to pismo, które będzie stanowiło platformę wymiany doświadczeń dla całego naszego środowiska – powiedział dyrektor Cywiński.

Wspomniał on również o serii filmów dokumentalnych „Ucieczki przez druty” w reżyserii Andrzeja Celińskiego poświęconych tematyce ucieczek z obozu Auschwitz, który jest realizowany wspólnie z Telewizją Polską, a także digitalizacji i udostępnieniu w Internecie wszystkich wydań „Przeglądu Lekarskiego”, realizowanego przez Towarzystwo Lekarskiego Krakowskie, którego partnerem było Muzeum.

Omawiał on także kwestie związane z kompleksowym rozwojem systemu bezpieczeństwa Muzeum, przede wszystkim dotyczące zabezpieczenia terenu byłego obozu Auschwitz II-Birkenau.

Podczas posiedzenia dyskutowano również na temat najważniejszych wyzwań stojących przed innymi znajdującymi się w Polsce Miejscami Pamięci po byłych niemieckich obozach koncentracyjnych i zagłady. Mówił o tym minister Jarosław Sellin.

– Za dwa dni w Krakowie odbędzie się otwarcie wystawy poświęconej KL Płaszów. Nasze starania, wraz z władzami Krakowa i Muzeum Historycznym Miasta Krakowa, przynoszą już pierwsze efekty. Badania archeologiczne sprawiły, że mamy już kilka tysięcy artefaktów. Już niedługo KL Płaszów będzie miało godne i właściwe temu miejscu upamiętnienie – powiedział minister Sellin.

– Drugie ważne miejsce to Treblinka, miejsce, które można nazwać największym polskim cmentarzem z czasów II wojny światowej. Jest to miejsce, które od początku przyszłego roku będzie współprowadzone przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwo Narodowego. Trzecie miejsce to Sobibór. Jesteśmy po spotkaniu przedstawicieli czterech państw, podczas którego rozmawialiśmy o treści wystawy, jaka znajdzie się w Muzeum w Sobiborze. Prace tam bardzo przyspieszyły. Miejsce, gdzie znajdowały się masowe groby, jest już zabezpieczone zgodnie ze standardami wskazanymi przez Naczelnego Rabina Polski. Powstaje także budynek muzeum, istnieją też już plany związane z wyeksponowaniem reliktów komór gazowych – podkreślił Jarosław Sellin.

Mówił on również na temat przyszłości Centralnego Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach-Opolu, o projekcie muzeum upamiętniających mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej, o nowej wystawie w Żydowskim Instytucie Historycznym, a także o trwających obchodach 75. rocznicy Akcji Reinhardt.

Głos w dyskusji zabrali dyrektorzy Miejsc Pamięci: Piotr M. A. Cywiński z Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau mówił o najważniejszych realizowanych i planowanych na najbliższe lata projektach inwestycyjnych, m.in. Nowej Wystawie Głównej, nowej siedzibie MCEAH, Centrum Obsługi Odwiedzających, czy planach związanych ze Zbiorami, Archiwum i kolekcją sztuki obozowej; Tomasz Kranz z Państwowego Muzeum na Majdanku opowiadał m.in. o rozwoju działalności edukacyjnej, modernizacji infrastruktury i planach konserwatorskich na Majdanku, wyzwaniach związanych z ochroną pomnika oraz remoncie byłego budynku komendanta obozu w Bełżcu, jak również o odkryciach archeologicznych i realizacji nowego upamiętnienia na terenie Sobiboru.

Edward Kopówka z Muzeum w Treblince wspomniał o wyzwaniach stojących przed tworzącym się nowym muzeum w Treblince, istniejący oddział Muzeum Regionalnego w Siedlcach zamieni się bowiem niedługo w autonomiczne Muzeum – Miejsce Pamięci po niemieckim obozie zagłady i obozie pracy w Treblince; Anna Ziółkowska z Muzeum Martyrologicznego w Żabikowie przedstawiła plany związane z terenem byłego obozu Kulmhof w Chełmnie nad Nerem dotyczące m.in. przyszłego zabezpieczenia, konserwacji i ekspozycji ruin pałacu, konserwacji pomnika na terenie Lasu Rzuchowskiego, rozwoju infrastruktury dla odwiedzających oraz nowej wystawie stałej;

Piotr Tarnowski z Muzeum Stutthof mówił o planach utworzenia nowej wystawy stałej na terenie byłego obozu Stutthof i związanych z tym zmianami dotyczącymi programu edukacyjnego, pracy przewodników, czy wydawnictwami, jak również o tworzonej koncepcji nowego Muzeum Piaśnickiego; Janusz Barszcz z Muzeum Gross-Rosen, które sprawuje opiekę nad terenem byłego obozu oraz leżącym obok kamieniołomem – miejscem pracy więźniów – mówił m.in. o planowanych jedenastu projektach konserwatorskich związanych z zachowaniem poobozowych reliktów.

Jednym z punktów obrad było też podsumowanie działań trwającej kadencji Międzynarodowej Rady Oświęcimskiej przed ostatnim posiedzeniem, które zaplanowane jest na wiosnę 2018 r. Najważniejsze działania Rady z ostatnich 6 lat przypomniał sekretarz MRO Marek Zając, który wspomniał też o początkach jej funkcjonowania. – Dla powstania Rady kluczowa była postać Władysława Bartoszewskiego. Bez niego, człowieka cieszącego się zaufaniem w tak wielu środowiskach na całym świecie, powstanie tego gremium nie byłoby możliwe – powiedział Marek Zając.

– Do dziś nie zmieniły się najważniejsze cele, którym służy Rada, a także kwestia fundamentalna – jej istnienie ma sens wtedy, kiedy dysponuje pełną niezależnością i jest odzwierciedleniem, poprzez swoich członków, bardzo różnych środowisk. Model funkcjonowania Rady oparty na międzynarodowym dialogu zaczął funkcjonować jako model dla upowszechniania w innych obszarach, w innych Miejscach Pamięci i na innych szczeblach. To jedyna droga do autentycznej troski o miejsca, w których mordowani byli przedstawiciele różnych narodów i religii. To najlepsza droga dla opieki nad byłymi obozami zagłady, które po wojnie znalazły się na terenie Polski, a które powinny być przedmiotem międzynarodowej troski – podkreślił Marek Zając, wspominając m.in. o niedawnym zaangażowaniu się MRO w sytuację na terenach byłych niemieckich obozów w Płaszowie oraz w Gusen.

Przypomniał on, iż Międzynarodowa Rada Oświęcimska zajmuje się nie tylko Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau, ale także kwestiami związanymi z Miejscami Pamięci po byłych niemieckich obozach koncentracyjnych i zagłady, które znajdują się dziś na terenie Polski. Marek Zając podkreślił znaczenie kwietniowego spotkania ekspertów z całego świata, w tym przedstawicieli UNESCO, w Wannsee (Berlin). Podczas tego spotkania eksperci wypracowali memorandum wskazujące na szczególną rolę Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau jako modelowego dla innych terenów poobozowych. Uznali także, że reguły UNESCO oraz zasady wypracowane przez Międzynarodową Radę Oświęcimską należy stosować w pozostałych Miejscach Pamięci w Europie.

W memorandum zapisano wówczas rekomendacje mówiące m.in. o zasadzie zachowania autentyzmu, integralności artefaktów i zbiorów archiwalnych z danym miejscem pamięci, o prowadzeniu prac konserwatorskich, o współpracy międzynarodowej, w tym tworzeniu ciał doradczych realnie międzynarodowych, a zarazem składających się z ekspertów wielu dziedzin, a także o rozwijaniu działalności edukacyjnej oraz o prowadzeniu badań naukowych dotyczących zarówno losów ofiar tych miejsc, jak i sprawców zbrodni.

Rada podjęła także dwie uchwały:

„Międzynarodowa Rada Oświęcimska przy Premierze RP pragnie stanowczo zaprotestować przeciwko oszczerczym atakom wymierzonym w dobre imię śp. Władysława Bartoszewskiego, głównego architekta i wieloletniego przewodniczącego naszego gremium. Przekłamywanie i naigrawanie się z cierpień więźnia jest w istocie haniebnym atakiem na pamięć o wszystkich ofiarach niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau. W kwestiach oświęcimskich każde kłamstwo uderza w powojenny moralny ład świata.”

„Międzynarodowa Rada Oświęcimska z ogromnym niepokojem obserwuje odradzanie się postaw rasistowskich i antysemickich oraz wtargnięcie w przestrzeń publiczną mowy nienawiści i agresywnego nacjonalizmu. Znając tragiczną historię Auschwitz-Birkenau nie ma wątpliwości, dokąd może to prowadzić. Dlatego apelujemy do rządów europejskich o zdecydowane reagowanie i skuteczne przeciwdziałanie.”